پايگاهي براي آشنايي با فرهنگ عامه تالشان |
ايلَه قديمَه نَقل
Əila qadima naql
پيمان دولتي دشتميان
واتَشونَه ك ميلو و قر بُنَلي د شَريك بينَه ك يَندنَه مال غَم هَرين.چَوون مالونكا دگلَه سييا قَشَنگَه وَرَ دَرِ بَه ك يَند
مونين.ايگلَه ميلو بَه،ايگلَه قربُنَلي.مدَّتي ك گذَري،چَوون وَرِن لال آبون.اي شَوي قربُنَلي مَندَه نِبَه؛و ميلو اشتَن
شَيطوني وَري كا واكن قربُنَلي سييا وَرَه سَر آبيرم وبَرم، بوام اَشيا بَردَه. هم كارش كَردَه. چَي صَبانَن صبي ،قربُنَلي
كن آ،اشتَن وَرَ را دَپَرس. ميلو وا : وَرَ اَشيا بَردَه. قربُنَلي تيكَي چورت آشو،دييَه آهَرز.نهاري مائيد، وَرَآدويِه كن
آرَس ،وَرَن آدَن ،ايگله سيسا وَرَن كا ك مَنَدَ بَ شَ قربُنَلي گوسَنديكا ديستَه.ميلو كن ام وَض ويندَه ، سَر آگنَه
كن اشتَن وَرَش ايشتفايي هَردَه.قربُنَلي واتَه كن:مثلم ك اَشيا ايشتي وَرَش بَردَه، نِ چمن وَرَ!!!
Vatašuna kƏ milu o qƏrbonali dƏ šarik bina kƏ yadƏna māl qam harin.čavun
mālunkā dƏ gƏla siyā qašanga vara dare ba kƏ yandƏ munin. ƏigƏla milu ba, ƏigƏla
qƏrbonali. mƏddati kƏ gƏzari, čavun varen lāl ābun. Əi šavi qƏrbonali manda neba o
milu Əštan šaytuni vari kā vā kƏn qƏrbonali siyā vara sar ābirƏm bƏvām ašyā barda.
hƏm kārƏš karda. čay sabānan sƏbi qƏrbonali kƏn ā, Əštan vara rā daparsƏ. milu vā
:vara ašyā barda. qƏrbonali tikay čurt āšu, diya āharzƏ. nƏhāri māƏid vara āduwe
kƏn ārasƏ, varan ādan. ƏigƏla siyā varan kā kƏ manda ba ša qƏrbonali gusandi kā
disra. milu kƏn Əm vaz vinda sar āgƏna kƏn Əštan varaš ƏištƏfāyi harda. qƏrbonali
vāta kƏn: mƏslƏm kƏ ašyā Əišti varaš barda, ne čƏmƏn vara!!!
**گفته اند كه ((ميلو))و ((قربنلي))دو نفر دامدار بودند كه با به صورت اشتراكي به دامداري مي پرداختند.در بين
دامهاي آنها دو بره سياه رنگ هم وجود داشتكه به هم شبيه بودند. يكي از آنها مال ميلو و ديگري مال قربنلي
بود. مدتي كه گذشت ،بره هايشان بزرگ شدند.يك شب كه قربنلي حضور نداشت،ميلو با شيطان درون خود مي
گويدكه بره قربنلي را سر ببرم وبعد بگوييم كه گرگ آن را خورده است.همين كار را كرد.صبح فداي آن روز كه
قربنلي آمد جوياي بره خود شد.ميلو هم گفت كه بره را گرگ خورد. قربنلي چرتي زد و قضيه را فراموش
كرد.هنگام نهار وموقع نزديكي بره ها به مادرانشان جهت خوردن شير كه رسيد بره سياهي كه مانده بود به
گوسفند قربنلي نزديك شد ومشغول خوردن شير شد. ميلو كه شرايط را چنين ديد متوجه شد كه بره خود را
اشتباهي سر بريده است. قربنلي هم گفت: مثل اينكه گرگ بره ترا خورده نه بره من را.
*اين نقل تالشي ياد آور جمله معروف ((چاه نكن بهر كسي ،اول خودت بعداً كسي.)) مي باشد.
كه پدران ما با نهايت سادگي در داخل نقلي قصد ياددادن آن به فرزندان خود را داشته اند.(ماهنامه تالش)
منبع : ماهنامه تالش ـ شماره 25
چيستانهاي تالشي
رحيم پوردادا
1 ـ تَك و توك تَنگَه بَرَه سر خونه اَسبَ و زَردَ كرَه
( صداي تق و توق در مجاري تنگ , اسب سفيدي است همراه با كُره زرد ) « نره nera » ( كوزه سفالي مخصوص كره گيري )
2 ـ جنجر پنجر اَلَ گوش د پا دار چاردَه گوش
( ژوليده و پاره پوره با چند تا گوش دو تا پا دارد چهارده تا گوش ) « چَرَ » čara دوك نخ ريسي
3 ـ ام وَر قالي اَوَر قالي مينيكا نشتَه كتا قلي
( اين طرف فرش و آن طرف فرش , وسط آن كد خدا قلي نشسته است . ) « چرا č∂rā » ( چراغ )
4 ـ ام وَر كَچَه اَوَر كَچَه مينيكا نشتَه كوه غو وَچَه
( اين طرف قاشق و آن طرف قاشق وسط آن بچه جغد نشسته است . ) موچه muča ( ذرت )
5 ـ جيري را شو كار دار كفا را شو بار دار
( پائين مي رود كار دارد بالا مي رود بار دارد . ) « كچه kača » ( قاشق )
6 ـ ام وَر بَستَه اَوَر بستَه كيليديش خدا دسته
( اين طرف بسته است آن طرف بسته است كليدش دست خداست . ) « خامله ژن xāmlažen » ( زن حامله )
7 ـ اي يا وَنگ كَر خرا كا جَنگ كَر
( اينجا صدا مي دهد , در هيرو آباد جنگ مي كند.) « تفنگ T∂fang » ( تفنگ )
8 ـ ايسپي يَه خَلا آوي سَر
( پارچه سفيدي روي آب ) « پت p∂t » ( كف )
9 ـ گا بَرشو , وونَه دوشن ( گاو بيرون مي رود , طويله را مي دوشند . ) « مِش و كَند mešo kand∂ » ( زنبور عسل و كندو )
10 ـ گا دَشو دوم دَنِشو
( گاو داخل مي رود دمش نمي رود . « كچه kača » ( قاشق )
11 ـ سيا راكه آوي سر
( چوبي سياه روي آب ) « نَلَتي nalati » ( مار )
12 ـ خشكَه دريا وَر وار
( دريايي خشك كه برف مي بارد . ) « الك alak» ( الك مخصوص آرد )
13 ـ ت را شي اَمون
( تو راه مي روي آن مي ماند . ) pāriya ( پارييه) « ردپا »
14 ـ ت شي انَي شو ت موني انَي مونو
( تو راه مي روي آن هم راه مي رود , تو مي ماني آن هم مي ماند . ) « سا sā » ( سايه )
15 ـ تا مَدَنشي را نِشو
( تا سوار نشوي راه نمي رود ) « پاقب pāqab » ( كفش )
16 ـ پِگِري داد كَر بنَي آلاوي
( بلند كني گريه مي كند زمين بگذاري ساكت مي شود « زنگ zang » ( زنگوله چهار پايان )
17 ـ بَستَ صَندوق داري سَر
( صندوق بسته اي روي درخت ) « ووز vuz » (گردو )
18 ـ ويرا ويرا پا نِدار گَز گَز تك نِدار
( پايين مي آيد ( در صورتي كه ) پا ندارد , مي گزد نيش ندارد . ) « ور var » ( برف )
19 ـ دار و چو كا بلَندتَر آگله گلو كا فوتَر تَر زَهر ماري كا بَتَرتَر .
( از دار و درخت بلندتر , از تخم مرغ كوتاهتر و از زهر مار بدتر است . ) « پونش puneš » ( پشه )
20 ـ سِه بر اينَ هَر سِ سينه سيسته .
( سه تا برادرند كه هر سه سينه هايشان سوخته است . ) « سلنگه sel∂nga » ( سه پايه غذا پزي )
21 ـ آتَشَ پَسنَه لوي سَر
(هيزم روشن روي لب ) « پپروز papruz » (سيگار )
22 ـ سيا غُلام ستَم مَكَش اَسبي كا ويرا خردَنون خَش آ .
( اي غلام سياه زياد زجرنكش از اسب بيا پايين كه بچه ها خوشحال مي شوند ) « پلاپاتله p∂lā pātla » ( ديگ پلو روي آتش )
منبع : ماهنامه تالش ـ شماره 18
لوندويل : عاقله پورعيني
× پيشيكي گَو بَه گوژدي نرَسي وُشِ ششِ .
Pišiki gav ba guždi nәrasi voše Šәše
دهان گربه به گوشت نرسيد گفت كه بد است .
هر گاه كسي قصد توجيه ناتواني خود را داشته باشد گويند .
× شمَه ماردَه حَي نالي روئون گاردَ
Š ma mārda hay nāli ruoun garda
شما دنبال نعل خر مرده مي گرديد .
هرگاه كسي از كوچكترين فرصتي قصد سوء نسبت به اموال ديگران داشته باشد گويند .
× كَچَل وِ بِ بَه رزَان اوولَيشيَن بِوا .
Kačal ve be barazān ouvalay šyan bevā
× كچل كارش خيلي روبه راه بود , آبله هم او را گرفت .
هر گاه فرد بد شانسي پشت سر هم بد بياورد گويند.
× جو كَس اودَمي رُ كَس نييَبيْ , سبَه
دومي ببرييْ پَس نييَبي .
Ju Kas oudamiro kas niyab y , S ba
dumi b b riy pas niyabә y
ديگري براي آدم مونس و همدم نمي شود . دم سگ را ببري گوسفند نمي شود .
منظور اين است كه درخواست ياري كردن از بيگانه همانقدر انتظار بيهوده اي است كه انتظار گوسفند
شدن را با بريدن دم سگ داشته باشي .
× خوگ اشتَن گيلَ اَقاندي بَزني .
Xug әštan gәila aqāndi bazni
خوك شكارچي خود را مي شناسد .
در موقعي گويند كه كسي از پايه و عوامل توطئه اي با خبر باشد .
× اوتَش چاختَه تندي بكَه اشتَن ورَيِه بَسوت
Outaš Čāxta tәndi bәka štan vәraye basut
آتش چقدر تندي بكند محل ايستادن خودش را مي سوزاند .
يعني هر كس در هر كاري افراط كند زيان آن كار به خودش مي رسد .
× پيشيك كَنَد نبو . موتر شاش لنگي بَپّيْ .
Pišik kanda nәbu mura Šāš Lәngi bapey .
اگر در خانه به وجود نداشته باشد موش شش پايي راه مي رود .
اگر در خانه براي كنترل گروهي , بزرگ خاص و معلومي نباشد هر كس به ميل خود عمل مي كند .
× كانيش بَكاي ؟ هوش زيزَه اوكَه , پِسنَه
ايوَه اوكَه ؟!
Kāniš bakāy ? haš ziza ouka , pesna liva ouka ?
كي انجام مي دهي ؟ ] وقتي [ كه شن شكوفه بدهد ] و [ هيزم نيم سوخته برگ بدهد .
به هر كس كه كار و وظيفه خود را براي فردا و پس فردا بگذارد گويند .
منبع : ماهنامه تالش ـ شماره 3
1 ـ د دُكونَ اي اسكَت
دو دكان با يك ستون
2 ـ كَه كتِه پَلِشكاتَه ايزم درييَه .
Ka ketapaleš kāta izәm deriya.
خانه كوچكي ست كه در آن هيزم خرد شده هست .
3 ـ هَدَ ويداري شو .
Hada Vidāri Šu .
چقدر پرتاب كني مي رود.
4 ـ پينج برا , هر پينج خاشون كلا
Pinj bәrā , har pinj Xāšun kәlā
پنج برادرند , هر پنج نفر با كلاه استخواني
5 ـ پينج برا , هَر پينج جولا
Pinj bә rā , har pinj julā
پنج برادر , هر پنج بافنده
6 ـ گا بركَرن وونَه دوشون .
Gā bar karәn vuna dušun .
گاو را بيرون مي كنند , طويله را مي دوشند
7 ـ سَره سوك باغ دَر ييَه , تا كَمَر خاك دَرييَه .
Sә ra suk bāq dariya , tākamar xāk dariya .
خروس قرمز در باغ است , تا كمر در خاك است .
8 ـ سييا وَرزا ايسپي يَه كوتيل .
Siyā Varza ispiya kutil
گاو نر سياه رنگ با كوهان سفيد
1 ـ بيني ( دماغ Damāq )
2 ـ دندان ( گاز Gāz )
3 ـ چشم ( چم Čem )
4 ـ انگشتان دست( سه انگشته Dasa ang šta )
5 ـ ميل هاي جوراب بافي ( گوروه گوندي Gurave gundi )
6 ـ زنبور عسل و كندو ( عسله مش و كند Asala meš o kandә )
7 ـ چغندر ( جغندر Čaqondar )
8 ـ ديگ غذا ( پيلا پاتيل Pilā pātil )
البته ديگي كه دود اجاق اطرافش را سياه كرده است .
منبع : ماهنامه تالش ـ شماره 3
چيستانهاي تالشي
رحيم پوردادا
1 ـ تَك و توك تَنگَه بَرَه سر خونه اَسبَ و زَردَ كرَه
( صداي تق و توق در مجاري تنگ , اسب سفيدي است همراه با كُره زرد ) « نره nera » ( كوزه سفالي مخصوص كره گيري )
2 ـ جنجر پنجر اَلَ گوش د پا دار چاردَه گوش
( ژوليده و پاره پوره با چند تا گوش دو تا پا دارد چهارده تا گوش ) « چَرَ » čara دوك نخ ريسي
3 ـ ام وَر قالي اَوَر قالي مينيكا نشتَه كتا قلي
( اين طرف فرش و آن طرف فرش , وسط آن كد خدا قلي نشسته است . ) « چرا č∂rā » ( چراغ )
4 ـ ام وَر كَچَه اَوَر كَچَه مينيكا نشتَه كوه غو وَچَه
( اين طرف قاشق و آن طرف قاشق وسط آن بچه جغد نشسته است . ) موچه muča ( ذرت )
5 ـ جيري را شو كار دار كفا را شو بار دار
( پائين مي رود كار دارد بالا مي رود بار دارد . ) « كچه kača » ( قاشق )
6 ـ ام وَر بَستَه اَوَر بستَه كيليديش خدا دسته
( اين طرف بسته است آن طرف بسته است كليدش دست خداست . ) « خامله ژن xāmlažen » ( زن حامله )
7 ـ اي يا وَنگ كَر خرا كا جَنگ كَر
( اينجا صدا مي دهد , در هيرو آباد جنگ مي كند.) « تفنگ T∂fang » ( تفنگ )
8 ـ ايسپي يَه خَلا آوي سَر
( پارچه سفيدي روي آب ) « پت p∂t » ( كف )
9 ـ گا بَرشو , وونَه دوشن ( گاو بيرون مي رود , طويله را مي دوشند . ) « مِش و كَند mešo kand∂ » ( زنبور عسل و كندو )
10 ـ گا دَشو دوم دَنِشو
( گاو داخل مي رود دمش نمي رود . « كچه kača » ( قاشق )
11 ـ سيا راكه آوي سر
( چوبي سياه روي آب ) « نَلَتي nalati » ( مار )
12 ـ خشكَه دريا وَر وار
( دريايي خشك كه برف مي بارد . ) « الك alak» ( الك مخصوص آرد )
13 ـ ت را شي اَمون
( تو راه مي روي آن مي ماند . ) pāriya ( پارييه) « ردپا »
14 ـ ت شي انَي شو ت موني انَي مونو
( تو راه مي روي آن هم راه مي رود , تو مي ماني آن هم مي ماند . ) « سا sā » ( سايه )
15 ـ تا مَدَنشي را نِشو
( تا سوار نشوي راه نمي رود ) « پاقب pāqab » ( كفش )
16 ـ پِگِري داد كَر بنَي آلاوي
( بلند كني گريه مي كند زمين بگذاري ساكت مي شود « زنگ zang » ( زنگوله چهار پايان )
17 ـ بَستَ صَندوق داري سَر
( صندوق بسته اي روي درخت ) « ووز vuz » (گردو )
18 ـ ويرا ويرا پا نِدار گَز گَز تك نِدار
( پايين مي آيد ( در صورتي كه ) پا ندارد , مي گزد نيش ندارد . ) « ور var » ( برف )
19 ـ دار و چو كا بلَندتَر آگله گلو كا فوتَر تَر زَهر ماري كا بَتَرتَر .
( از دار و درخت بلندتر , از تخم مرغ كوتاهتر و از زهر مار بدتر است . ) « پونش puneš » ( پشه )
20 ـ سِه بر اينَ هَر سِ سينه سيسته .
( سه تا برادرند كه هر سه سينه هايشان سوخته است . ) « سلنگه sel∂nga » ( سه پايه غذا پزي )
21 ـ آتَشَ پَسنَه لوي سَر
(هيزم روشن روي لب ) « پپروز papruz » (سيگار )
22 ـ سيا غُلام ستَم مَكَش اَسبي كا ويرا خردَنون خَش آ .
( اي غلام سياه زياد زجرنكش از اسب بيا پايين كه بچه ها خوشحال مي شوند ) « پلاپاتله p∂lā pātla » ( ديگ پلو روي آتش )
منبع : ماهنامه تالش ـ شماره 18
ايلَه قديمَه نَقل
Əila qadima naql
پيمان دولتي دشتميان
واتَشونَه ك ميلو و قر بُنَلي د شَريك بينَه ك يَندنَه مال غَم هَرين.چَوون مالونكا دگلَه سييا قَشَنگَه وَرَ دَرِ بَه ك يَند
مونين.ايگلَه ميلو بَه،ايگلَه قربُنَلي.مدَّتي ك گذَري،چَوون وَرِن لال آبون.اي شَوي قربُنَلي مَندَه نِبَه؛و ميلو اشتَن
شَيطوني وَري كا واكن قربُنَلي سييا وَرَه سَر آبيرم وبَرم، بوام اَشيا بَردَه. هم كارش كَردَه. چَي صَبانَن صبي ،قربُنَلي
كن آ،اشتَن وَرَ را دَپَرس. ميلو وا : وَرَ اَشيا بَردَه. قربُنَلي تيكَي چورت آشو،دييَه آهَرز.نهاري مائيد، وَرَآدويِه كن
آرَس ،وَرَن آدَن ،ايگله سيسا وَرَن كا ك مَنَدَ بَ شَ قربُنَلي گوسَنديكا ديستَه.ميلو كن ام وَض ويندَه ، سَر آگنَه
كن اشتَن وَرَش ايشتفايي هَردَه.قربُنَلي واتَه كن:مثلم ك اَشيا ايشتي وَرَش بَردَه، نِ چمن وَرَ!!!
Vatašuna kƏ milu o qƏrbonali dƏ šarik bina kƏ yadƏna māl qam harin.čavun
mālunkā dƏ gƏla siyā qašanga vara dare ba kƏ yandƏ munin. ƏigƏla milu ba, ƏigƏla
qƏrbonali. mƏddati kƏ gƏzari, čavun varen lāl ābun. Əi šavi qƏrbonali manda neba o
milu Əštan šaytuni vari kā vā kƏn qƏrbonali siyā vara sar ābirƏm bƏvām ašyā barda.
hƏm kārƏš karda. čay sabānan sƏbi qƏrbonali kƏn ā, Əštan vara rā daparsƏ. milu vā
:vara ašyā barda. qƏrbonali tikay čurt āšu, diya āharzƏ. nƏhāri māƏid vara āduwe
kƏn ārasƏ, varan ādan. ƏigƏla siyā varan kā kƏ manda ba ša qƏrbonali gusandi kā
disra. milu kƏn Əm vaz vinda sar āgƏna kƏn Əštan varaš ƏištƏfāyi harda. qƏrbonali
vāta kƏn: mƏslƏm kƏ ašyā Əišti varaš barda, ne čƏmƏn vara!!!
**گفته اند كه ((ميلو))و ((قربنلي))دو نفر دامدار بودند كه با به صورت اشتراكي به دامداري مي پرداختند.در بين
دامهاي آنها دو بره سياه رنگ هم وجود داشتكه به هم شبيه بودند. يكي از آنها مال ميلو و ديگري مال قربنلي
بود. مدتي كه گذشت ،بره هايشان بزرگ شدند.يك شب كه قربنلي حضور نداشت،ميلو با شيطان درون خود مي
گويدكه بره قربنلي را سر ببرم وبعد بگوييم كه گرگ آن را خورده است.همين كار را كرد.صبح فداي آن روز كه
قربنلي آمد جوياي بره خود شد.ميلو هم گفت كه بره را گرگ خورد. قربنلي چرتي زد و قضيه را فراموش
كرد.هنگام نهار وموقع نزديكي بره ها به مادرانشان جهت خوردن شير كه رسيد بره سياهي كه مانده بود به
گوسفند قربنلي نزديك شد ومشغول خوردن شير شد. ميلو كه شرايط را چنين ديد متوجه شد كه بره خود را
اشتباهي سر بريده است. قربنلي هم گفت: مثل اينكه گرگ بره ترا خورده نه بره من را.
*اين نقل تالشي ياد آور جمله معروف ((چاه نكن بهر كسي ،اول خودت بعداً كسي.)) مي باشد.
كه پدران ما با نهايت سادگي در داخل نقلي قصد ياددادن آن به فرزندان خود را داشته اند.(ماهنامه تالش)
منبع : ماهنامه تالش ـ شماره 25
سلام
خَش آميرون
از اين كه پايگاه (( فرهنگ تالشان )) را براي مطالعه و جستجو انتخاب كرده ايد، سپاسگزارم.
هدف از ايجاد اين پايگاه تلاش براي حفظ فرهنگ عامه تالشان و معرفي آن به ديگر اقوام و ملل در سطح دنيا است. از آن جا كه تالشان داراي فرهنگي قوي و غني اند به نظر رسيد وجود چنين پايگاهي در اينترنت ضروري است. لذا با عنايت به فعاليت چندين ساله ام در اين زمينه تصميم به ايجاد اين پايگاه نمودم.
در اين پايگاه به ضرب المثل ها ، چيستان ها ، باورداشت ها ، نقل ها ، لغات و اصطلاحات تالشي و هر آن چه كه به فرهنگ عامه تالشان مربوط شود؛ پرداخته خواهد شد.
از آن جا كه كار معرفي فرهنگ عامه تالشان از عهده يك نفر خارج است ، و اعتراف مي كنم كه انجام چنين كاري بسيار دشوار تر از آن چيزي ست كه تصور مي كنم ، لذا از شما تالشاني كه به فرهنگ عامه قوم خود ـ كه باز مانده از نياكان نيك انديش ما و ميراث فرهنگي مان است ـ علاقمند هستيد ( در هر جاي دنيا هم كه باشيد) و از همه پژوهشگران عرصه تالش پژوهي تقاضا مي كنم مرا در اين راه ياري برسانيد. شما مي توانيد نمونه هاي كارتان را به نشاني الكترونيكي من كه در ادامه اين نوشته امده است ، ارسال نماييد تا با نام شما در اين پايگاه قرار گيرند. من نيز اگر قرار باشد از آثار ديگران استفاده نمايم بي شك هم نام نويسنده و پژوهنده آن را ذكر خواهم كرد و هم نام منبعي را كه اثر از آن گرفته شده ذكر خواهم كرد.
آثار و نظرات خود را از من دريغ نكنيد. تا اين پايگاه بتواند با توانايي بيشتر به معرفي فرهنگ عامه تالشان بپردازد.
نشاني پستي من:
ايران ـ تالش ـ صندوق پستي 1331 ـ 43715
P.O.BOX: 43715_1331 TALESH _
|
|
POWERED BY BLOGFA.COM |
|